Kilimo cha Pilipili Mwendokasi Tanzania: mbinu bora, faida kubwa

Ukiachana na pilipili mwendokasi, kilimo cha pilipili kali kwa ujumla kinahusisha aina mbalimbali za pilipili zinazotofautiana kwa ukali, harufu, umbo la tunda na matumizi sokoni, lakini kwa kiwango kikubwa hutumia mbinu zinazofanana kiuzalishaji.

Pilipili kali ni miongoni mwa mazao ya mbogamboga yenye thamani kubwa kiuchumi kutokana na matumizi yake mapana katika chakula, tiba za asili, na usindikaji viwandani kama sosi kali (chilli sauce) na mafuta ya pilipili.

Aina za pilipili kali zinazolimwa Tanzania

Kitaalamu, pilipili kali zote zinatoka kwenye jenasi Capsicum, lakini kwa muktadha wa uzalishaji na matumizi nchini Tanzania, zinaweza kuelezewa kwa makundi matatu makuu kulingana na spishi za kisayansi.

1. Capsicum chinense: pilipili mwendokasi na pilipili mbuzi (goat pepper).

Kundi la kwanza ni Capsicum chinense. linalojumuisha pilipili mwendokasi (Habanero-type) pamoja na pilipili mbuzi (goat pepper). Pilipili za kundi hili hutambulika kwa harufu yake ya kipekee (floral aroma) na kiwango cha juu sana cha ukali unaosababishwa na mkusanyiko mkubwa wa kemikali ya Capsaicin kwenye kuta za ndani za tunda.

Ndani ya kundi hili hupatikana aina za kisasa kama Loleza RZ F1 na Mawenzili RZ F1, ambazo zina umaarufu mkubwa katika kilimo cha kibiashara. Pilipili mbuzi zimekuwa zikilimwa kwa muda mrefu kidogo, na na hivi karibuni kuingia kwa aina za habanero kumeziongezea zaidi umaarufu na kufanya ziuzike zaidi sokoni.

2. Capsicum frutescens: Pilipili Kichaa (bird’s eye chilli)

Kundi la pili ni Capsicum frutescens, ambalo nchini Tanzania hujulikana zaidi kama pilipili kichaa. Hizi ni pilipili ndogo, kali, na zenye uwezo mzuri wa kuzaa kwenye mazingira ya aina mbalimbali. Pilipili kichaa hutumika sana kwenye matumizi ya nyumbani, migahawa, na kusindikwa kuwa pilipili ya unga au mchuzi.

Pilipili kichaa au kwa jina lingine maarufu pilipili lukwale, zinapatikana kwa urahisi sana, na mara nyingi hujiotea sehemu mbalimbali kuanzia majumbani hadi mashambani. Pilipili hizi hupendwa sana na ndege, pengine ndio sababu hukutwa zimejiotea maeneo mengi ya porini.

Miaka ya karibuni pilipili hizi zimeanza kupata soko, hata hivyo sio kawaida mtu kulima kwa wingi na kuzipeleka yetu ya kawaida ya mbogamboga. Soko lake ni maalum sana, hivyo kama unataka kulima kibiashara hakikisha umepata soko la uhakika kwanza.

3. Capsicum annuum L.: Aina nyingine zote za pilipili

Kundi la tatu ni Capsicum annuum L., ambalo linajumuisha aina nyingine zote za pilipili zinazolimwa nchini, zikiwemo pilipili ndefu za kijani, pilipili nyekundu zisizo kali sana na baadhi ya pilipili kali zenye ukali wa wastani. Aina hizi hutofautiana sana kwa umbo, rangi na kiwango cha ukali, na hupatikana zaidi kwenye masoko ya mboga mboga kwa matumizi ya kila siku jikoni.

Hili ndio kundi la pilipili hoho. Baadhi ya watu hutambulisha aina zote za pilipili kali kama Capsicum annum kimakosa, hii sio kweli. Ukweli ni kwamba kundi hili lina aina nyingi sana za pilipili, huku zikiwepo baadhi zinazokaribia kufanana na pilipili mbuzi.

Ukali wa pilipili hupimwa kitaalamu kwa kutumia kipimo cha Scoville Heat Units (SHU). Aina za Capsicum chinense huweza kufikia kati ya SHU 150,000 hadi 350,000+, kiwango ambacho ni mara kadhaa zaidi ya pilipili nyingi za Capsicum annuum. Tofauti hii ya ukali ndiyo inayofanya pilipili mwendokasi na pilipili mbuzi kuwa malighafi inayotafutwa sana kwa ajili ya usindikaji wa bidhaa zenye ukali mkubwa kwa soko la ndani na la kimataifa.

Licha ya tofauti hizi za kinasaba, misingi ya kilimo cha pilipili mwendokasi, pilipili mbuzi na pilipili kichaa ni ile ile, tofauti kuu ikiwa ni kwenye kiwango cha lishe, muda wa ukuaji, na mkakati wa kuingia sokoni kulingana na aina ya pilipili utakayolima.

Kwa minajili hiyo makala hii itajikita katika kujadili mbinu bora za uzalishaji wa pilipili mwendokasi ikiangazia; mahitaji ya udongo, maji, lishe ya mmea, na udhibiti wa magonjwa na wadudu ambayo yanafanana kwa kiwango kikubwa na uzalishaji wa pilipili mbuzi na pilipili kichaa.

Kwa upande wa soko la Tanzania, pilipili kali ina mahitaji ya uhakika kwani haina mbadala wa moja kwa moja. Takwimu zinaonyesha kuwa uzalishaji wa pilipili kali umeongezeka kwa 184%, kutoka tani 729.0 msimu wa 2021/2022 hadi kufikia tani 2,071.60 msimu wa 2022/2023. Hata hivyo, mafanikio ya kiuchumi hayategemei ongezeko la uzalishaji pekee, bali yanategemea zaidi muda wa kuingia sokoni.

Mahitaji ya kiikolojia kwa ustawi wa pilipili mwendokasi

Mafanikio ya pilipili mwendokasi na mbegu premium kama Loleza RZ F1 (Yellow) au Mawenzili RZ F1 (Red) kwa ujumla wake, yanategemea sana uchaguzi wa eneo lenye hali ya hewa rafiki.

Hali ya Hewa, Joto na Mwanga

Pilipili mwendo kasi hustawi vyema katika maeneo ya kitropiki yenye joto la wastani kati ya nyuzi joto 20°C hadi 30°C. Katika mazingira ya Tanzania, maeneo ya mwinuko wa kati na chini (chini ya mita 1,500 kutoka usawa wa bahari) kama Pwani, Dar es Salaam, na Morogoro ni maeneo bora zaidi.

Zao hili linahitaji mwanga wa jua wa moja kwa moja kwa angalau masaa 6 hadi 8 kwa siku ili kuchochea mchakato wa Photosynthesis na utengenezaji wa matunda. Ni muhimu mkulima ajue kuwa, joto likizidi nyuzi 35°C (hasa nyakati za mchana), mmea unaweza kupata mshtuko na kupelekea maua na matunda machanga kupukutika.

Udongo unaofaa

Udongo bora kwa ajili ya pilipili mwendokasi ni udongo tifutifu (loamy soil) ambao ni mchanganyiko wa mchanga, mofinyanzi, na mboji. Udongo huu unapaswa kuwa na uwezo mkubwa wa kupitisha maji na hewa (well-drained), kwani pilipili mwendo kasi haivumilii maji kutuama kwenye mizizi hata kwa saa chache.

Maji yakituama, mizizi hukosa oksijeni na kuanza kuoza, hali inayofungua milango kwa vimelea vya mnyauko (fusarium au bacterial wilt). Ikiwa eneo lina udongo wa mfinyanzi mzito, ni lazima kuongeza kiasi kikubwa cha samadi na kutengeneza matuta marefu ili kuboresha mfumo wa mifereji ya maji.

Kiwango cha Tindikali (pH)

Pilipili mwendokasi inahitaji udongo wenye kiasi cha tindikali (pH) kati ya 6.0 hadi 6.8. Katika kiwango hiki, mmea unaweza kufyonza virutubisho vyote muhimu (Nitrogen, Phosphorus, Potassium, na Calcium) bila kikwazo.

Ikiwa pH ipo chini ya 6.0 (udongo una asidi kali), unapaswa kuweka chokaa ya kilimo (Agricultural Lime/Minjingu Lime) kulingana na ushauri wa maabara. Udongo wenye asidi kali huzuia mmea kufyonza Calcium, jambo ambalo huleta ugonjwa wa kuoza kitako ambapo matunda huanza kuoza upande wa chini kabla hata hayajaiva.

Je unakata kulima kitaalam na kupata faida kubwa? Tupo kwa ajili yako, tueleze mipango yako au ulipofikia tukusaidie uweze kufikia uzalishaji mkubwa utakaokupa faida. Wasiliana nasi sasa tuboreshe kilimo chako.

Maandalizi ya shamba la pilipili mwendokasi

Maandalizi ya shamba ni hatua ya msingi katika uzalishaji wa pilipili mwendokasi, kwa sababu huamua kwa kiasi kikubwa uwezo wa mmea kutanua mizizi, kufyonza virutubisho na kustahimili msongo wa mazingira. Shamba lisiloandaliwa vizuri huongeza hatari ya magonjwa ya udongo na hupunguza ufanisi wa mbolea na umwagiliaji.

1.. Hatua ya kwanza ni kusafisha na kulikatua shamba mara moja ua zaidi.

Lengo ni kuondoa magugu, kuvunja mabonge ya udongo, na kuacha ardhi iwe laini na yenye hewa ya kutosha. Ondoa magugu sugu na mabaki ya mazao ya awali kabla ya kuanza ujenzi wa matuta, kwani yanaweza kuwa chanzo cha wadudu na magonjwa.

2.. Hatua ya pili ni ujenzi wa matuta, ambao ni hitaji la lazima katika kilimo cha kitaalamu cha pilipili mwendokasi.

Matuta huboresha upitishaji wa maji, huongeza hewa kwenye eneo la mizizi, na kuzuia maji kutuama wakati wa mvua au umwagiliaji mkubwa. Matuta yanapaswa kuzingatia vipimo vifuatavyo:

• Upana wa matuta: takribani mita 1
• Kimo: sentimita 20–30 kutoka usawa wa ardhi
• Urefu: kulingana na muundo na mwinuko wa shamba
• Nafasi kati ya matuta: sm 100

Utaratibu huu hurahisisha shughuli za shambani kama palizi, umwagiliaji na uvunaji, huku ukizuia mkulima kukanyaga na kukandamiza udongo uliopo karibu na mashina ya mimea. Udongo usiokandamizwa huruhusu mizizi kupenya vizuri na kufanya kazi kwa ufanisi zaidi.

3.. Hatua ya tatu ni uwekaji wa samadi.

Pilipili mwendokasi inahitaji kuanza maisha yake shambani ikiwa na virutubisho vya kutosha. Inashauriwa kuchanganya samadi iliyooza vizuri kiasi cha debe 3 kwa kila mita 6 za mraba za tuta. Samadi lazima ichanganywe vizuri na udongo hadi isionekane kwa macho ili kuzuia wadudu kama sota (cutworms) na kuzuia joto la samadi mbichi kuunguza miche.

Ikiwa samadi haitoshi, mkulima anapaswa kutumia mbolea ya viwandani yenye Phosphorus kwa wingi kama DAP au mbolea mchanganyiko (kama Minjingu au NPK) wakati wa kupanda.

Kiasi cha gramu 180 za DAP kinatosha kwa tuta la ukubwa wa mita 1 kwa 6, au wastani wa gramu 5 hadi 10 (kijiko kimoja) kwa kila shimo la kupandia. Mbolea hii ya msingi ni muhimu sana kwa ajili ya kuimarisha mizizi na kuupa mmea nguvu ya kuhimili mshtuko wa uhamishaji (transplant shock).

Uzalishaji wa miche ya mwendokasi kitaluni

Mbegu bora za pilipili na kiasi kwa ekari

Kuna aina nyingi sana za mbegu huko mtaani. Lakini kwa uzalishaji wenye tija tafuta mbegu zenye sifa kama kuzaa sana, harufu nzuri na ukali wa kiwango cha juu sana.

Miongoni mwa mbegu bora za pilipili mwendokasi ni Loleza RZ F1, Mawenzili RZ F1, Yellow Habanero, Red Habanero, Mwendokasi Ayegro, Super Habanero F1, Johari F1, n.k

Ili kufikia malengo ya uzalishaji kwenye eneo la ekari moja, unahitaji wastani wa miche 8,000. Kwa aina nyingi za mbegu za pilipili idadi hii ya miche inaweza kufikiwa na mbegu garmu 50.  Kwa mbegu za Rijk Zwaan ambazo wame-pack kwa idadi ya mbegu, unahitaji pakiti 8 zenye mbegu 1,000 kila moja.

Mbegu hizi lazima zinunuliwe kutoka kwa mawakala walioidhinishwa ili kuhakikisha kiwango cha uotaji kiko juu ya 95% na sifa zake halisi za zimehifadhiwa.

Maandalizi ya kitalu na upandaji wa mbegu ya pilipili mwenokasi

Kwa mbegu za daraja la juu kama Loleza RZ F1 au Mawenzili RZ F1, njia bora na salama zaidi ya kuandaa miche ni kutumia trei za kitalu (seedling trays) zenye matundu 50 hadi 100.

Matumizi ya trei yanapunguza matumizi ya mbegu kwa 30%, yanazuia magonjwa ya udongo, na yanahakikisha kila mmea unakuwa na mizizi iliyojifunga vizuri (root plug) ambayo haitaharibika wakati wa kuhamisha. Kama utatumia trei, unapaswa kutumia udongo maalum (media) kama Peat moss au Cocopeat uliotiwa virutubisho.

Ikiwa atatumia kitalu cha chini (soil seedbed), tuta liandaliwe kwa upana wa mita 1 na urefu wa mita 6, likiwa limeinuliwa sentimita 15-30. Udongo uchanganywe na mbolea ya DAP kiasi cha gramu 30 kwa kila mita ya mraba (m²) ili kuchochea ukuaji wa mizizi mapema.

Mbegu zipandwe katika mistari yenye nafasi ya sentimita 10, kisha zifunikwe na tabaka jepesi la udongo na matandazo ya nyasi kavu (mulching) ili kuzuia mbegu zisizike au kusombwa na maji.

Udhibiti wa wadudu na magonjwa kitaluni

Magonjwa ya fangasi, hasa mnyauko wa miche (damping-off), ndio adui mkuu kitaluni na husababishwa na unyevu uliokithiri. Mkulima anapaswa kumwagilia miche asubuhi na kuhakikisha kitalu kina mzunguko mzuri wa hewa.

Kama kinga, miche ipuliziwe dawa ya fangasi yenye kiambata cha Copper au Mancozeb (mfano mzuri ni Ridomil Gold), mara mbili kwa wiki kuanzia wiki ya pili.

Wadudu kama Nzi weupe (Whiteflies) na Vidukari (Aphids) lazima wadhibitiwe kwa mapema kitaluni kwani ndio wabebaji (vectors) wa virusi ambavyo huleta ugonjwa wa kujikunja majani (leaf curl) baadaye shambani. Inashauriwa kutumia viuatilifu vyenye Imidacloprid au Thiamethoxam kitaluni ili miche ihamie shambani ikiwa safi.

Kukomaza miche kabla ya kupandikiza

Miche inapaswa kukaa kitaluni kwa muda wa siku 25 hadi 35 hadi ifikie urefu wa sentimita 10-15 na kuwa na majani ya kweli 4 hadi 6. Wiki moja kabla ya kuhamishia shambani, mkulima ni lazima afanye zoezi la kukomaza miche (hardening off).

Zoezi hili linahusisha kupunguza kiasi cha maji ya kumwagilia kidogo kidogo na kuondoa vivuli ili kuifanya miche izoee jua kali na upepo wa shambani. Miche iliyokomazwa vizuri huwa na shina imara lenye rangi ya kijani iliyofifia kidogo na uwezo mkubwa wa kuendelea kukua mara baada ya kupandikizwa.

NB: Kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi, tumekuwekea ratiba ya kazi zote unazotakiwa kuzifanya wakati wa ukuzaji wa miche kitaluni mpaka siku ya kuhamisha. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa njia ya whatsapp.

Upandaji wa miche ya pilipili mwendokasi shambani

Umri na vigezo vya miche iliyo tayari kupandikizwa

Uhamishaji wa miche shambani haupaswi kufanywa kwa kufuata idadi ya siku pekee, bali kwa kuangalia utayari wa mmea kibaolojia. Miche ya pilipili mwendokasi kwa kawaida huwa tayari kupandikizwa baada ya kukaa kitaluni kwa muda wa siku 25 hadi 35, kutegemeana na hali ya hewa na usimamizi wa kitalu.

Vigezo muhimu vya kuzingatia ni miche kuwa na kimo cha sentimita 10 hadi 15, shina lililo imara na lenye unene wa wastani, pamoja na uwepo wa majani 4 hadi 6. Miche inapaswa pia kuwa na mfumo wa mizizi uliojitosheleza.

Miche isikae kitaluni muda mrefu zaidi ya wiki 6, kwani huanza kuingia katika hali ya “kuzeeka” (physiological stunting). Miche iliyochelewa kupandikizwa huchelewa kuanza kutoa matawi, hukua kwa kasi ndogo shambani, na mara nyingi huanza kuzaa matunda madogo na kwa kuchelewa, jambo linalopunguza faida ya jumla ya uzalishaji.

Nafasi ya kupandia pilipili mwendokasi shambani

Ili kupata faida kubwa na kuruhusu mzunguko mzuri wa hewa unaosaidia kupunguza magonjwa ya fangasi, nafasi sahihi ya upandaji ni jambo la msingi. Kwa mazingira mengi ya Tanzania, nafasi inayopendekezwa kitaalamu kwa pilipili mwendokasi ni sentimita 100 kati ya mstari na mstari na sentimita 50 kati ya mmea na mmea.

Kwa kutumia nafasi hii ya 100 × 50 cm, ekari moja hupandwa miche takribani 8,000. Msongamano huu unafaa kwa sababu mmea wa Habanero au pilipili mbuzi una tabia ya kutanua matawi na kutoa taji pana, hivyo huhitaji nafasi ya kutosha ili kupata mwanga wa kutosha na mzunguko mzuri wa hewa kati ya mimea.

Aidha, nafasi hii hurahisisha shughuli za shambani kama palizi, upuliziaji wa dawa, uwekaji wa mbolea na uvunaji, bila kusababisha matawi ya mimea kuvunjika au kuumizana. Msongamano usio sahihi huongeza magonjwa, hupunguza ubora wa matunda, na huathiri moja kwa moja mavuno ya mwisho.

Jinsi ya kupanda pilipili mwendokasi shambani

Upandikizaji unapaswa kufanyika nyakati za jioni (kuanzia saa 10:00 jioni) au asubuhi sana kukiwa na mawingu ili kupunguza mshtuko wa jua na mnyauko wa ghafla. Saa chache kabla ya kutoa miche kitaluni, mwagilia maji mengi ili udongo ushikane na mizizi.

Shimo la kupandia lichimbwe kwa kina kinachofanana na urefu wa udongo uliotoka nao kitaluni. Hakikisha miche inapandwa katika kina kile kile ilichokuwa nacho kitaluni; kupanda miche ndani sana (kufunika shina) kunaweza kusababisha shina kuoza (stem rot), na kupanda juu sana kunaweza kusababisha mizizi kukauka.

Baada ya kuweka mche, shindilia udongo pembeni kidogo kwa mkono na mwagilia maji mara moja ili kutoa hewa iliyozidi udongoni na kuunganisha mizizi na ardhi mpya.

Ndani ya siku 7 baada ya kupandikiza, unapaswa kufanya ukaguzi wa shamba zima na kufanya “Gap filling” (kuziba mapengo) kwa kupanda miche mipya sehemu ambazo miche ilikufa ili kuhakikisha idadi ya mimea inabaki ile ile iliyokusudiwa.

NB: Ratiba na mpangilio wa mambo yote unayotakiwa kuyafanya wakati wa kupandikiza miche yako shambani tumeiweka kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi. Ni kuanzia siku moja kabla ya kupandikiza hadi siku ya saba baada ya kupandikiza. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa njia ya whatsapp.

Utunzaji wa pilipili mwendokasi

Palizi kwenye shamba la pilipili

Magugu ni washindani wakuu wa pilipili mwendokasi katika kunyonya maji, virutubisho na mwanga. Zaidi ya hapo, magugu ni hifadhi ya wadudu waharibifu na magonjwa, hususan wadudu wanaofyonza utomvu kama vidukari, nzi weupe na vithiripi. Shamba lenye magugu, hata kama lina mbolea na maji ya kutosha, haliwezi kutoa mavuno ya juu.

Palizi ifanyike mapema, kabla magugu hayajakomaa. Katika wiki sita za mwanzo baada ya kupandikiza, hakikisha shamba lako ni safi, halina magugu kabisa. Katika kipindi hiki, palizi ifanyike kwa uangalifu mkubwa ili kuepuka kuharibu mizizi ya pilipili ambayo bado ipo karibu na uso wa udongo.

Kadri mimea inavyokua na mizizi kuingia chini zaidi, palizi inaweza kufanyika kwa ujasiri zaidi lakini bado bila kuchokonoa mashina ya mimea.

Palizi ni lazima ifanyike mara kwa mara, agahlabu kila baada ya wiki mbili au tatu kulingana na wingi wa magugu. Aidha, shamba safi huruhusu hewa kupita vizuri na kupunguza unyevunyevu uliopitiliza unaochochea magonjwa ya fangasi.

Mahitaji ya mbolea za kukuzia

Baada ya miche ya pilipili mwendokasi kupandikizwa na kutulizana shambani, mmea huanza awamu ya ukuaji wa haraka wa majani, matawi na mizizi. Katika hatua hii, virutubisho vya ziada vinahitajika ili kujenga mmea wenye nguvu unaoweza kubeba uzalishaji wa baadaye.

Kwa kawaida, mbolea za kukuzia huanza kutumika kuanzia wiki ya pili hadi ya tatu baada ya kupandikiza, kulingana na hali ya miche na udongo. Virutubisho vikuu vinavyohitajika katika awamu hii ni Nitrogen (N) kwa ajili ya ukuaji wa majani na matawi, na Potassium (K) ambayo huanza kuandaa mmea kwa ubora wa maua na matunda yatakayofuata.

Tofauti na dhana ya kawaida, Potassium haihitajiki tu wakati wa matunda; huanza kuhitajika mapema kwa kusaidia usimamizi wa maji ndani ya mmea na uimara wa tishu.

Mbolea za kukuzia zinazofaa katika hatua hii ni pamoja na:

• CAN au YaraMila Winner au mbolea nyingine za NPK zilizo balanced, kwa kuweka msingi wa lishe. Kilo 40 kwa ekari, wiki tatu tangu kupandikiza. Na kilo 80 kwa ekari kila baada ya wiki tatu utakapoanza kuchuma.
• CAN au YaraLiva Nitrabor, pale ambapo wakati wa kuanza maua au kama kuna dalili au historia ya upungufu wa Calcium na Boron. Weka kilo 80 kwa ekari.

Kadri mmea unavyoanza kuingia kwenye awamu ya maua na matunda, matumizi ya mbolea za NPK zenye Potassium nyingi yanakuwa muhimu zaidi ili kusaidia uzito, rangi na uimara wa matunda, badala ya kuendelea kusukuma Nitrogen.

NB: Kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi nimekuwekea utaratibu kamili wa uwekaji wa mbolea kulingana na mahitaji ya mimea. Nimeelezea aina za mbolea, kiasi unachotakiwa kuweka kwa ekari, na kiasi kwa kila mche. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa njia ya whatsapp.

Mbolea za majani na vichocheo (Boosters)

Mbolea za majani (foliar fertilizers – boosters) ni nyongeza ya lishe, si mbadala wa mbolea za udongo. Faida yake kuu ni kufyonzwa kwa haraka kupitia majani, mara nyingi ndani ya saa 6–12, hivyo kusaidia mmea pale unapopata mshtuko wa mazingira kama joto kali, mabadiliko ya unyevunyevu au mshtuko wa kupandikiza.

Siku chache baada ya kupandikiza, booster kama Fast grow starter inaweza kupuliziwa ili kusaidia mmea kuondoa mshtuko wa kupandikiza na kuimarisha uanzishaji wa mizizi. Hii ifanyike kwa muda mfupi tu, si kwa ratiba ya kudumu.

Katika hatua ya ukuaji wa majani (vegetative stage), matumizi ya booster zenye Nitrogen nyingi yanaweza kusaidia pale tu ambapo mmea unaonyesha ukuaji dhaifu au dalili za upungufu. Booster kama Neo Supreme au Fast grow vegetative zitumike kwa tahadhari, kwa sababu Nitrogen nyingi katika awamu hii, endapo zitacheleweshwa sana huchelewesha maua.

Mimea inapoanza kutoa maua, booster zenye Phosphorus na Boron hutumika kusaidia utungaji wa maua na kupunguza kupukutika. Mbolea kama Neo High P au Fast grow flower and fruit zinafaa kutumika kama msaada, hasa kama mmea umepitia stress au udongo una P kidogo.

Katika awamu ya ukuaji wa matunda, booster zenye Potassium ya juu husaidia kuongeza ukubwa wa matunda, uimara wa ngozi, na uwezo wa kukaa sokoni kwa muda mrefu. Mfano wake ni Super Neo High K. Mbolea hizi hutumika kama nyongeza, si mbadala wa zinazowekwa kwenye udongo.

Dalili za upungufu wa virutubisho na namna ya kurekebisha

Ni lazima mkulima awe na uwezo wa kusoma lugha ya mimea yake:

• Nitrogen (N): Majani ya chini yanakuwa ya kijani hafifu hadi njano, ukuaji wa mimea unadumaa. Suluhisho: Ongeza mbolea za udongo zenye Nitrogen kama CAN, na tumia booster yenye Nitrogen nyingi kama msaada wa muda mfupi.
• Phosphorus (P): Majani yanakuwa na rangi ya zambarau au kijani kilichofifia sana, mizizi inakuwa dhaifu, na maua huchelewa. Suluhisho: Tumia mbolea za udongo zenye Phosphorous ya kutosha (mf. NPK au DAP katika hatua za mwanzo), na booster ya kusaidia pale inapohitajika kama Fast grow starter.
• Potassium (K): Kingo za majani zinaungua na matunda yanakuwa madogo na mepesi. Suluhisho: Ongeza mbolea za udongo zenye Potassium nyingi kama Yaramila winner, na tumia booster za High K kama nyongeza.
• Calcium (Ca): Maua yanapukutika na matunda yanaoza upande wa chini. Suluhisho: Hakikisha unasawazisha umwagiliaji wako; yaani unafuata ratiba na kumwagilia kiwango cha maji kinacholingana kila wakati. Tumia mbolea za udongo na booster zenye Calcium na Boron kama nyongeza. 

Je unakata kulima kitaalam na kupata faida kubwa? Tupo kwa ajili yako, tueleze mipango yako au ulipofikia tukusaidie uweze kufikia uzalishaji mkubwa utakaokupa faida. Wasiliana nasi sasa tuboreshe kilimo chako.

Matandazo: faida zake na namna ya kuweka

Matandazo ni nyenzo muhimu sana katika uzalishaji wa pilipili mwendokasi, hasa kwa mazingira ya joto kama Dar es Salaam, Pwani, na Morogoro. Matandazo husaidia kuhifadhi unyevunyevu wa udongo, kupunguza ukuaji wa magugu, na kudhibiti mabadiliko makali ya joto kwenye mizizi.

Matandazo yanaweza kuwa ya asili kama majani makavu, mabaki ya nyasi, au mabua ya mazao yaliyokauka, au ya kisasa kama plastiki maalum (mulch film). Matandazo ya asili huchangia pia kuongeza rutuba ardhini kadri yanavyooza, lakini yanahitaji kuongezwa mara kwa mara.

Matandazo ya plastiki yana ufanisi mkubwa zaidi katika kudhibiti magugu na kuhifadhi unyevunyevu, na pia husaidia kuweka matunda katika hali safi kwa kuzuia kugusana moja kwa moja na udongo. Hata hivyo, lazima yawekwe kwa usahihi kabla ya kupandikiza miche, na shimo la kupandikiza liwe la ukubwa unaofaa ili kuepuka kubana shina.

Matandazo yasiwekwe karibu sana yakagusana moja kwa moja na mashina ya mimea, kwani hali hiyo huongeza unyevunyevu karibu na mashina na kuchochea magonjwa ya kuoza shina kama Southern blight.

Umwagiliaji wa pilipili mwendokasi

Umwagiliaji ni mhimili mkuu wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi kwa sababu zao hili lina mizizi ya wastani, halivumilii ukame wala maji kusimama kwa muda mrefu. Maji yakizidi, magonjwa ya udongo huibuka. Maji yakipungua, maua na matunda huanguka. Hivyo, mafanikio ya pilipili mwendokasi yanategemea zaidi usimamizi sahihi wa umwagiliaji, sio maji mengi ya kumwagilia.

Mahitaji ya maji katika hatua tofauti za ukuaji

Mahitaji ya maji ya pilipili mwendokasi hubadilika kulingana na hatua za ukuaji wa mimea.

Katika hatua ya kitalu na baada ya kupandikiza; mimea huhitaji unyevunyevu wa mara kwa mara lakini kwa kiasi kidogo. Mizizi bado ni michanga na ipo juu juu, hivyo kukosa maji hata kwa muda mfupi husababisha miche kunyauka na/au kupata mshtuko hasa baada ya kupandikiza.

Baada ya miche kushika mizizi vizuri na kuanza kukua kwa kasi, mahitaji ya maji huongezeka taratibu. Katika hatua hii, maji yanahitajika kusaidia ukuaji wa majani na matawi, lakini kumwagilia kupita kiasi huongeza hatari ya magonjwa ya mizizi. Udongo unatakiwa kuwa na unyevunyevu wa wastani, sio kutota maji muda wote.

Hatua nyeti zaidi ni kipindi cha maua na utungaji wa matunda. Hapa, upungufu wa maji hata kwa siku chache unaweza kusababisha maua na matunda machanga kudondoka. Wakati huo huo, maji mengi husababisha mmea kukua majani mengi kwa gharama ya matunda na pia huongeza hatari ya magonjwa kama Phytophthora na Southern blight.

Katika hatua ya uvunaji, mahitaji ya maji hupungua kidogo. Kumwagilia kupita kiasi katika hatua hii husababisha matunda kuwa laini, kupasuka, au kushambuliwa kirahisi na magonjwa ya kuoza. Maji yatolewe kwa kiasi kinachotosha kudumisha afya ya mmea bila kuharibu ubora wa matunda.

Mbinu bora za umwagiliaji wa pilipili

Pilipili mwendokasi hustawi vyema kwenye maeneo ya joto yenye mwinuko wa kati hadi chini (chini ya mita 1,500 kutoka usawa wa bahari). Hali hii ya joto ikikutana na udongo wa mchanga au tifutifu, unaopitisha maji kwa haraka, inahitaji mbinu za umwagiliaji zinazodhibiti maji kwa usahihi mkubwa.

Zipo mbinu kadhaa za umwagiliaji wa pilipili mwendokasi; Umwagiliaji wa mifereji, matone na sprinkla. Hata hivyo kwa mazao ya mbogamboga, umwagiliaji wa sprinkla haufai kwa sababu unachochea kutokea na kuenea kwa magonjwa ya fangasi.

Umwagiliaji wa mifereji ndio njia mashuhuli zaidi miongoni mwa wakulima wadogo. Njia hii inatumika zaidi maeneo yenye upatikanaji mkubwa wa maji, hasa skimu za umwagiliaji, kwani inahitaji maji mengi.

Umwagiliaji wa matone (drip irrigation) ndiyo mbinu inayofaa zaidi kwa pilipili mwendokasi katika mazingira mbalimbali ya uzalishaji. Mbinu hii hupeleka maji moja kwa moja kwenye eneo la mizizi, hupunguza upotevu wa maji kwa uvukizi (evaporation), na hupunguza sana hatari ya magonjwa yanayoenezwa na maji juu ya majani. Pia hurahisisha uwekaji wa mbolea kwa njia ya maji (fertigation).

Matuta yaliyoinuliwa ni nyenzo muhimu inayokwenda sambamba na umwagiliaji. Hakikisha umepanda pilipili zako kwenye matuta kwani husaidia kupitisha maji ya ziada na kulinda mizizi dhidi ya kuoza, hasa wakati wa mvua zisizotarajiwa au umwagiliaji wa maji mengi wa ghafla.

NB: Ratiba ya umwagiliaji haipaswi kuwa fixed, inatakiwa kubadilika kulingana na hali ya hewa, hatua ya ukuaji wa mazao na msimu. Kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi nimekuwekea ratiba hii ili usihangaike kujua utaratubu. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa whatsapp.

Kupunguzia matawi na kusimika mambo

Kupunguzia matawi (pruning) na kusimika mimea ni matunzo muhimu yanayosaidia pilipili mwendokasi kuelekeza nguvu kwenye uzalishaji wa matunda badala ya matawi mengi yasiyo na tija. Bila usimamizi huu, mmea hukua kwa msongamano, majani hufunikana, na mazingira mazuri kwa magonjwa hujitengeneza.

Kupunguzia matawi hufanyika kwa kuondoa matawi ya chini yanayogusa udongo, matawi yaliyodhoofika, au yale yanayobana sana katikati ya mimea. Hatua hii hufanya hewa ipite vizuri, hupunguza unyevunyevu kwenye mimea, na hupunguza uwezekano wa magonjwa kwenye majani na shina.

Kuishikiza mimea kwa kutumia fito, kamba au waya husaidia mimea kusimama wima, kuzuia matawi kubebwa na uzito wa matunda hadi kugusa udongo, na kurahisisha shughuli za palizi, umwagiliaji na uvunaji. Kwa pilipili mwendokasi yenye uzalishaji mkubwa na wa muda mrefu kama Loleza RZ F1, kusimika si hiari bali ni uwekezaji wa lazima.

Shughuli za kupunguzia matawi na kusimika zifanyike mapema, kabla mmea haujawa mkubwa sana, ili kuepuka kuumiza mmea au kusababisha majeraha makubwa yanayoweza kuwa mlango wa magonjwa.

Udhibiti wa Wadudu na Magonjwa ya Pilipili Mwendokasi

Udhibiti wa wadudu waharibifu

Katika shamba la pilipili mwendokasi, utambuzi wa mapema wa wadudu ni muhimu ili kuzuia uharibifu mkubwa unaoweza kujitokeza. Wadudu wakuu wanaopaswa kufuatiliwa pamoja na:

1. Minyoo fundo (Nematodes)

Minyoo fundo (Meloidogyne spp.) ni minyoo wadogo wasioonekana kwa macho wanaoishi ardhini na hushambulia mizizi ya pilipili mwendokasi kwa kuingia ndani ya mizizi na kusababisha uvimbe au fundo (galls). Kwa pilipili mwendokasi, uharibifu huu huathiri sana uwezo wa mmea kusafirisha maji na virutubisho, hasa katika mazingira ya joto na udongo mwepesi, hali inayosababisha mmea kudhoofika mapema hata kabla ya kuanza kutoa mavuno ya maana.

Dalili zake

• Mizizi kuwa mifupi na kuonekana vinundu au mafundo waziwazi kwenye mizizi.
• Majani kuwa ya njano au ya kijani hafifu, dalili zinazofanana na upungufu wa virutubisho.
• Ukuaji wa mmea kudumaa hata kama mbolea na maji yanapatikana.
• Mimea kunyauka sana wakati wa jua kali na kufa mapema, hasa katika hatua za mwanzo za ukuaji.

Madhara yake

• Kupungua kwa uzalishaji na mavuno kwa asilimia 30–80%, kutegemea kiwango cha shambulio na hali ya udongo.
• Kudhoofisha mmea na kuufanya uwe rahisi kushambuliwa na magonjwa mengine ya udongo kama mnyauko wa fangasi na kuoza mizizi.

Jinsi ya kudhibiti

• Kupanda mbegu au miche yenye uvumilivu dhidi ya minyoo fundo endapo inapatikana, huku ikizingatiwa kuwa aina nyingi za pilipili mwendokasi (ikiwemo habanero) zina uvumilivu mdogo dhidi ya nematodes.
• Kubadilisha mazao (crop rotation) kwa kuepuka kupanda pilipili au mazao ya jamii ya nyanya mfululizo kwenye shamba moja.
• Kung’oa na kuteketeza mimea iliyoathirika sana ili kupunguza msongamano wa minyoo ardhini.
• Kupanda mimea inayopunguza idadi ya minyoo fundo kama Tegetes spp. (marigold) kabla au kati ya misimu ya pilipili.
• Tumia viuatilifu kama Nemakil 400 EC, Furaban 3GR, NEMACUR 5 GR kwa kuzingatia ushauri wa kitaalam, muda sahihi wa matumizi, na tahadhari za usalama.

2. Nzi weupe (White flies)

Nzi weupe ni wadudu wadogo weupe kutoka kwenye familia Aleyrodidae wanaofyonza utomvu wa mimea. Kwa pilipili mwendokasi, aina wanaopatikana kwa wingi ni Bemisia tabaci na Trialeurodes vaporariorum. Wadudu hawa si nzi wa kawaida, bali ni wadudu wadogo wanaoishi kwa kufyonza utomvu wa majani, na mara nyingi hujificha upande wa chini wa majani ambako ni vigumu kuwatambua mapema.

Kwa pilipili mwendokasi, nzi weupe ni wadudu hatari zaidi kwa sababu mbali na kudhoofisha mmea, pia ni waeneza wakuu wa magonjwa ya virusi, hasa magonjwa ya majani kujikunja (leaf curl viruses), ambayo hayana tiba shambani.

Dalili zake

• Uwepo wa wadudu chini ya majani, na wanapoguswa huruka kwa makundi madogo.
• Majani kuwa ya njano au kijani hafifu kutokana na kufyonzwa kwa utomvu.
• Whiteflies kutoa ute mtamu (honeydew) unaovutia mchwa na kuchochea ukuaji wa fangasi aina ya sooty mold, unaoonekana kama masizi meusi chini ya majani.

Madhara yake

• Majani kuwa ya njano, kujikunja na kunyauka taratibu.
• Ukuaji wa mmea kudumaa, maua na matunda kupungua, na mavuno kushuka kwa kiasi kikubwa.
• Kuenea kwa magonjwa ya virusi ambayo husababisha uharibifu wa kudumu kwenye shamba la pilipili mwendokasi.

Jinsi ya kudhibiti

• Kuweka mitego ya njano yenye gundi kwa ajili ya kunasa nzi weupe waliokomaa na kufuatilia idadi yao shambani.
• Kudhibiti mapema kabla idadi haijawa kubwa, kwani nzi weupe huzaliana haraka sana kwenye mazingira ya joto.
• Tumia viuatilifu kama Actara 25WG, Farmguard 344SE, Dudu-ethoate 40EC, Multimectin Plus kwa kuzingatia mzunguko wa viuatilifu ili kuzuia usugu (resistance) na kuzingatia usalama wa matumizi.

Wadudu wengine hatari ni vidukari (aphids), Utitiri (Red spider mites), Vithiripi (thrips), Mbawakavu (cucumber beetle) na sota (cutworms).

Uchambuzi wa kina kama wa wadudu hawa hatari wa pilipili mwendokasi tumeuweka kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa whatsapp.

Udhibiti wa Magonjwa ya Pilipili Mwendokasi

Licha ya kuwa imara na ustahimilivu mzuri, pilipili mbuzi na mwendokasi zinaweza kushambuliwa na magonjwa yafuatayo;

1. Mnyauko Vertisili (Verticillium wilt)

Mnyauko vertisili ni ugonjwa wa fangasi unaosababisha mmea kunyauka polepole kwa kushambulia mishipa ya kusafirisha maji (xylem) na kuiziba hatua kwa hatua. Tofauti na mnyauko wa fusari au bakteria, ugonjwa huu hujitokeza taratibu, ambapo mmea hudhoofika polepole kwa muda mrefu kabla ya kuonekana kunyauka kabisa.

Katika mashamba ya pilipili mwendokasi, dalili za mnyauko vertisili mara nyingi huanza wakati mmea umeanza kutoa maua au kutunga matunda, hali inayomfanya mkulima kudhani tatizo ni upungufu wa maji au virutubisho.

Chanzo cha ugonjwa

Ugonjwa huu husababishwa na fangasi Verticillium dahliae na Verticillium albo-atrum. Fangasi hawa ni hatari kwa sababu wana uwezo wa kuishi kwenye udongo kwa muda mrefu sana, zaidi ya miaka 10, kwa kutengeneza chembe ngumu zinazoitwa microsclerotia. Chembe hizi huweza kusubiri hadi mazingira yafae ndipo huambukiza mmea mpya.

Mazao yanayoshambuliwa

Mnyauko vertisili hushambulia mazao mengi ya bustani na shambani, yakiwemo nyanya, viazi mviringo, biringanya, pilipili, pamoja na baadhi ya mazao ya cucurbits kama matango na maboga. Uwepo wa mazao haya kwa mfululizo kwenye shamba moja huongeza hatari ya ugonjwa kujijenga ardhini.

Dalili zake

• Majani ya chini huanza kubadilika rangi kuwa ya njano kabla ya dalili kuonekana juu ya mmea.
• Mnyauko hutokea polepole na mara nyingi huonekana upande mmoja wa mmea kwanza.
• Majani huonyesha michirizi ya kijani na njano (sectoring) kutokana na mishipa ya maji kuathirika sehemu kwa sehemu.
• Ukikata shina kwa upana, mishipa ya ndani huonekana imegeuka rangi ya kahawia, lakini haijakomaa sana au kuwa nyeusi kama ilivyo kwa mnyauko wa fusari.

Athari zake

• Kupungua kwa mavuno kwa kiwango cha takribani asilimia 15–50, kutegemea ukali wa maambukizi na hatua ya mmea ilipoambukizwa.
• Mimea huendelea kuishi lakini hutoa matunda machache na madogo yasiyo na uzito wa kibiashara.
• Ugonjwa huendelea kusambaa kutoka msimu mmoja hadi mwingine kutokana na uwezo wa microsclerotia kubaki hai ardhini kwa muda mrefu.

Jinsi ya kudhibiti

• Hakuna dawa ya kutibu ugonjwa mara tu mmea unapokuwa umeambukizwa. Mimea iliyoathirika iondolewe mapema na kuharibiwa kwa kuchomwa au kuzikwa mbali na shamba.
• Matumizi ya mbegu au miche yenye vinasaba vya ustahimilivu dhidi ya mnyauko vertisili husaidia kupunguza athari za ugonjwa, ingawa si kinga ya asilimia 100.
• Epuka kupanda mazao ya jamii ya nyanya (Solanaceae) mara kwa mara kwenye shamba moja; mzunguko wa mazao ni hatua muhimu ya kudhibiti.
• Tumia viuatilifu vyenye Azoxystrobin na Thiophanate-methyl kwa njia ya drenching kwenye udongo ili kupunguza maambukizi kwenye mimea mipya, hasa katika mashamba yenye historia ya ugonjwa.

2. Ubwiri unga (Powdery mildew)

Ubwiri unga ni ugonjwa wa fangasi unaojitokeza kama unga mweupe au wa kijivu juu ya majani, shina, maua na wakati mwingine matunda. Ugonjwa huu hushambulia mimea iliyo hai na huenea zaidi katika mazingira ya joto yenye unyevunyevu mdogo. Tofauti na magonjwa mengi ya fangasi, ubwiri unga hauhitaji maji juu ya majani ili kuenea, jambo linaloufanya kuwa tatizo hata katika mashamba yanayotumia umwagiliaji wa matone.

Katika mashamba ya pilipili, ugonjwa huu huonekana zaidi wakati wa kipindi cha ukuaji wa majani na maua, na huathiri moja kwa moja uwezo wa mmea kutengeneza chakula na kuhimili uzalishaji wa muda mrefu.

Chanzo cha ugonjwa

Ubwiri unga husababishwa na fangasi wa oda Erysiphales. Kundi hili lina spishi kadhaa, lakini si zote hushambulia pilipili kwa kiwango sawa.

• Erysiphe spp. hushambulia mazao mengi ya mbogamboga, lakini si chanzo kikuu cha ubwiri unga kwenye pilipili.
• Oidium spp. hushambulia zaidi mazao ya jamii ya maboga kama matango, tikiti na maboga.
• Leveillula taurica ndicho chanzo kikuu cha ubwiri unga kwenye nyanya, pilipili na vitunguu.

Dalili zake

• Kuonekana kwa unga wa rangi ya kijivu cheupe juu na chini ya majani.
• Majani hubadilika rangi taratibu kuwa ya njano, hukauka na hatimaye kupukutika.
• Maua hushindwa kukua vizuri au hupukutika kabla ya kutunga matunda.
• Matunda yanayoundwa huwa madogo, dhaifu na uzalishaji hupungua.

Madhara yake

• Kupungua kwa mavuno kwa kiwango cha takribani asilimia 20–50 kwenye pilipili mwendokasi, kutegemea muda ugonjwa ulipoanza na hatua ya mmea.
• Kushuka kwa ubora wa matunda, hasa kutokana na kupungua kwa kivuli cha majani na kuathiriwa na jua (sunburn).
• Kupungua kwa uwezo wa mmea kufanya usanisinuru (photosynthesis) kutokana na uharibifu wa majani.
• Kupukutika kwa maua na kushindwa kutunga matunda kikamilifu.

Jinsi ya kudhibiti

• Kupanda kwa nafasi sahihi ili kupunguza msongamano na kuruhusu hewa kupita vizuri kati ya mimea.
• Kutumia mbegu au aina zenye ustahimilivu pale zinapopatikana.
• Kuepuka umwagiliaji unaolowanisha majani mara kwa mara, hasa umwagiliaji wa juu (overhead irrigation).
• Tumia viuatilifu kama Salfarm 80 WP, Biddi star 250 SC, Ridomil gold, n.k., kwa kuzingatia ushauri wa kitaalam na kuelewa kuwa baadhi ya viuatilifu hufanya kazi zaidi kama kinga au kupunguza kasi ya ugonjwa kuliko kuutibu kabisa.

Magonjwa mengine ni Chule (Anthracnose), Mnyauko fusari (Fusarium wilt), Southern blight, Kuoza mizizi (Phytophthora capsici) na magonjwa ya virusi

Uchambuzi wa kina wa magonjwa haya hatari kwa pilipili mwendokasi tumeuweka kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa whatsapp.

Uvunaji wa pilipili mwendokasi

Viashiria vya ukomavu wa pilipili mwendokasi

Utambuzi wa ukomavu sahihi ni siri ya kwanza ya kupata bei nzuri sokoni na kuhakikisha pilipili inakaa muda mrefu bila kuharibika. Pilipili mwendokasi huanza kukomaa ndani ya siku 70 hadi 90 baada ya kupandikizwa shambani. Kiashiria kikuu cha ukomavu wa pilipili mwendokasi aina ya Loleza RZ F1 ni mabadiliko ya rangi kutoka kijani na kuwa njano inayong’aa, urefu wa matunda kufikia sm 5 na uzito wa gram 9.

Mbali na rangi, mkulima anapaswa pia kuangalia ugumu wa tunda (firmness); pilipili iliyokomaa huwa na ngozi inayong’aa, na tunda linapobonyezwa kidogo huwa gumu.

Katika baadhi ya masoko yanayohitaji pilipili mbichi (green chillies), matunda yanaweza kuvunwa yakiwa bado ya kijani pindi yanapofikia ukubwa kamili lakini kabla hayajabadilika rangi.

Jinsi ya kuchuma pilipili mwendokasi

Uvunaji ni zoezi linalopaswa kufanywa kwa nidhamu ya hali ya juu ili kulinda afya ya mmea na usalama wa mchumaji. Mkulima anashauriwa kuvuna/kuchuma wakati wa asubuhi na mapema au jioni sana wakati jua limefifia ili kupunguza joto kwenye matunda, jambo linalosaidia pilipili zisinyauke haraka.

Unaweza kuchuma pilipili kwa mikono au kwa kutumia vifaa kama kisu na mkasi kukata kikonyo, ukiacha sehemu ndogo ya kikonyo kwenye tunda. Ni muhimu kutumia glavu wakati wa kuchuma pilipili na kuepuka kujigusa machoni na sehemu nyingine mbalimbali za mwili.

Uvunaji wa pilipili mwendokasi unapaswa kufanyika kila wiki (au siku 10), na hudumu kwa hadi miezi 6 mfululizo. Hata hivyo mimea ya pilipili mwendokasi inaweza kuendelea kuzaa matunda kwa miezi 12 au zaidi. Unatakiwa kuzingatia mwenendo wa uzaaji; unapoona uzaaji unapungua licha ya kuendelea kuhudumia, hiyo ni ishara tosha kuwa sasa ni muda sahihi wa kusitisha huduma na kulima shamba.

Makadirio ya mavuno ya pilipili mwendokasi

Ekari moja yenye miche 8,000 ya pilipili mwendokasi aina ya Loleza RZ F1 ina uwezo mkubwa wa uzalishaji. Kwa wastani, mkulima anaweza kuvuna viroba 10 hadi 20 vya kilo 50 kila kimoja kwa kila ekari kwa kila wiki ikiwa atahudumia vyema.

Mche mmoja wa Loleza RZ F1 unauwezo wa kuzaa kilo 3 – 5 za matunda ya pilipili kwa kipindi cha miezi sita ya uvunaji. Hii ni sawa na mavuno ya tani 21 hadi 28 kwa eka moja yenye miche 8,000 yenye afya.

Uchambuzi wa bajeti ya kilimo cha pilipili mwendokasi na faida

Uchambuzi wa kina wa bajeti ya uzalishaji wa pilipili mwendokasi tumeuweka kwenye Mwongozo wa uzalishaji wa pilipili mwendokasi. Tumechanganua gharma za vifaa, pembejeo na kazi, kwa kifupi bajeti yote ya kulimia mpaka mwisho wa msimu, na makadirio ya faida utakayopata katika mradi wako. Jipatie kitabu hiki kwenye link hii au bofya hapa kukinunua kwa whatsapp.

Uchambuzi na uhifadhi wa pilipili mwendokasi

Baada ya kuvuna, unapaswa kuchambua matunda kulingana na ukubwa, rangi, na ubora, na kuondoa pilipili zote zilizopasuka au zenye makovu. Uhifadhi wa muda mfupi unaweza kufanyika kwenye kreti za plastiki zenye matundu (ventilated crates) ili kuruhusu mzunguko wa hewa.

Kwa uhifadhi bora wa pilipili mbichi, matunda yanapaswa kuwekwa sehemu yenye kivuli na ubaridi, ikiwezekana kwenye eneo lenye nyuzi joto kati ya 7°C na 10°C. Ikiwa utapanga kukausha pilipili zako, hakikisha unyevu unashuka chini ya 10% na hifadhi kwenye vyombo vinavyozuia unyevu kuingia ili pilipili zidumu kwa muda mrefu zaidi.

Je unakata kulima kitaalam na kupata faida kubwa? Tupo kwa ajili yako, tueleze mipango yako au ulipofikia tukusaidie uweze kufikia uzalishaji mkubwa utakaokupa faida. Wasiliana nasi sasa tuboreshe kilimo chako.

Maswali 5 yanayoulizwa mara nyingi zaidi kuhusu kilimo cha pilipili mwendokasi